Brussel: GIS als motor achter de havenlogistiek

De haven van de Belgische hoofdstad lanceert een nieuwe watergebonden kaarttoepassing voor de bouw- en logistieke sector. De applicatie bouwt voort op een GIS dat de voorbije jaren is uitgegroeid tot een centrale pijler voor het beheren van data en het ondersteunen van de operationele werking van de haven.

Bouwplaatsen beleveren met materialen én tegelijk het stedelijke verkeer ontlasten. Dat is het doel van de nieuwe watergebonden materiaalkaart van de Haven van Brussel. De toepassing is opgevat als een beslissingsondersteunend instrument en maakt het mogelijk om producenten van bouwmaterialen, overslagpunten en logistieke spelers op het Belgische binnenvaartnetwerk in kaart te brengen. Op termijn wordt het geografische bereik verder uitgebreid naar Noord-Frankrijk en Zuid-Nederland.

De haven wil hiermee het gebruik van de binnenvaart stimuleren voor goederenstromen van meer dan 1.000 ton en een modal shift bevorderen in een dichtbebouwde stedelijke omgeving. 

“Het is een hulpmiddel waarmee ook mensen die weinig vertrouwd zijn met de sector meteen zien welke mogelijkheden er bestaan voor dit type transport”, zegt Sylvain Godfroid, woordvoerder van de Haven van Brussel.

Door deze informatie op één plaats samen te brengen, maakt de kaart logistieke ketens inzichtelijker en helpt ze een transportmodus promoten die zowel het wegverkeer als de uitstoot beperkt. Dat sluit perfect aan bij de historische missie van de haven. Die gaat terug tot de zestiende eeuw, toen het Kanaal van Willebroek Brussel verbond met de Schelde. Vandaag vertaalt die traditie zich in een duidelijke strategische ambitie: de rol van de binnenvaart versterken binnen stedelijke logistieke stromen. 

Achter deze toepassing op het ArcGIS-platform schuilt een geografisch informatiesysteem dat in enkele jaren tijd is uitgegroeid tot een onmisbaar instrument voor de haven. Het GIS werd vanaf 2016 uitgerold en ontstond vanuit zeer concrete operationele behoeften. 

“In eerste instantie wilden we alle informatie over het havengebied structureren en centraliseren”, vertelt Sébastien Rigaux, landmeter en verantwoordelijk voor het patrimoniumbeheer van de Haven van Brussel. 

Daarnaast ondersteunt het systeem ook specifieke verplichtingen rond de scheepvaart. 

“We moeten het kanaal zeer nauwkeurig modelleren, met informatie over breedte, diepte, toegelaten snelheden en bathymetrische gegevens. Deze elektronische vaarkaart wordt aan boord van schepen gebruikt en regelmatig bijgewerkt”, legt Didier Michels, IT Manager, uit. 

De technische basis van het GIS steunt op een nauwe integratie tussen AutoCAD en vandaag ook ArcGIS Pro.

“Alles begint op de tekenafdeling. De technische plannen van het havengebied worden in AutoCAD opgesteld en vervolgens via geautomatiseerde processen omgezet naar GIS-lagen”, aldus Rigaux, die naast zijn taken rond patrimoniumbeheer ook de verdere ontwikkeling van het GIS coördineert.

Vandaag vormt het GIS de toegangspoort tot een brede waaier aan operationele gegevens. Het systeem is onder meer gekoppeld aan Salesforce CRM, waardoor gebruikers percelen, concessieduur en ingenomen oppervlaktes kunnen visualiseren. 

Ongeveer tachtig medewerkers maken gebruik van het GIS, voornamelijk via desktoptoepassingen. Het systeem is uitgegroeid tot een waardevol analyse-instrument voor commerciële diensten, technische teams en het management. 

Naast gestructureerde data speelt het GIS ook een sleutelrol bij het ontsluiten van een uitzonderlijk documentair patrimonium.

“De Haven van Brussel beschikt over bijna 48.000 papieren plannen, waarvan sommige teruggaan tot 1800”, vertelt Sébastien Rigaux. “Een deel daarvan werd gedigitaliseerd en ongeveer twintig procent is vandaag geclassificeerd in SharePoint en rechtstreeks toegankelijk via het GIS. Het systeem steunt op twee grote planverzamelingen die overeenkomen met het noordelijke en zuidelijke havengebied.”

Dankzij deze ontsluiting kunnen technische teams snel essentiële informatie terugvinden over kaaien, infrastructuur en historische constructies.

Deze focus op patrimoniumbeheer sluit aan bij het unieke karakter van de haven zelf. De haven beslaat 116 hectare en is georganiseerd rond een veertien kilometer lang kanaal met twee sluizen en drie beweegbare bruggen.

In het maritieme gedeelte kunnen schepen van meer dan 6.000 ton aanmeren. In het zuidelijke binnenvaartgedeelte bedraagt de capaciteit tot 1.300 ton. Daarmee vormt de haven een belangrijke schakel in de logistieke corridor tussen Antwerpen en het binnenland.

De Haven van Brussel telt 124 medewerkers en ongeveer 180 klanten.

“Een dertigtal daarvan is rechtstreeks verbonden met activiteiten op de waterweg”, zegt Sylvain Godfroid. “Hun concessies hebben doorgaans een zeer lange looptijd.” 

De haven kent dan ook een bezettingsgraad van 78 procent. Het grootste deel van de beschikbare ruimte bevindt zich in een specifiek gebouw met kantoor- en magazijnruimtes.

Bouwmaterialen vormen veruit de belangrijkste goederenstroom, met zes betoncentrales langs de kaaien. Daarnaast zijn petroleumproducten en containerverkeer belangrijke activiteiten voor de haven.

Het GIS ondersteunt ook de interne ontwikkeling van de organisatie. Via de zogenaamde “Port Campus”-sessies worden regelmatig opleidingen georganiseerd waarin medewerkers kennismaken met de beschikbare tools en toepassingen.

Het doel is om het gebruik van het systeem verder te verankeren in de dagelijkse werking.

“Vaak vinden we het antwoord op een vraag gewoon in het GIS”, vat Sébastien Rigaux samen.

Met de lancering van deze watergebonden materiaalkaart stelt de Haven van Brussel nu ook een deel van haar informatiesysteem open voor externe gebruikers. Die evolutie illustreert hoe GIS steeds meer uitgroeit tot een strategisch instrument voor het structureren van logistieke stromen en het ondersteunen van ruimtelijke besluitvorming, met een duurzamere stedelijke logistiek als resultaat.

Link naar de applicatie: 

Logistique fluviale dans le secteur construction - Binnenvaartlogistiek in de bouwsector